Eerste schriftelijke vermelding
Foto: MelvinvdC · CC BY-SA 3.0 / Wikimedia Commons
01 — Dit is Amersfoort
Een stad van ringen, poorten en verhalen.
Amersfoort is compact zonder klein te voelen. De middeleeuwse kern zit nog zichtbaar in grachten, poorten en de kromme lijn van de Muurhuizen, terwijl de Eem de stad naar buiten trekt.
Buiten die oude ring verandert het ritme snel: spoor, groen, naoorlogse wijken, uitgesproken architectuur en oude industrie vormen steeds nieuwe lagen. Juist die overgangen maken de stad interessant.
Stadsrechten
Meter hoge Onze Lieve Vrouwetoren
Bochten om nog eens in te kijken
02 — Geschiedenis
Van voorde
naar stad.
Een naam op papier
Amersfoort wordt voor het eerst genoemd. De nederzetting groeit rond de Hof, op een strategische plek in het landschap.
Stadsrechten
Na de stadsrechten volgen grachten, een omwalling en een eerste stenen stadsmuur.
Een tweede ring
De stad groeit buiten haar eerste muur. Een nieuwe omwalling brengt onder meer de Koppelpoort en Monnikendam.
Bedevaartsstad
Een Mariamirakel trekt pelgrims naar Amersfoort. De bedevaart helpt mee aan de bouw van de Onze Lieve Vrouwetoren.
Werk en handel
Bier, textiel en later tabak geven werk en bepalen delen van het stadsleven.
Spoor en garnizoen
Nieuwe spoorverbindingen en militaire functies veranderen de schaal en positie van de stad.
De ringen blijven leesbaar
De middeleeuwse kern, groene plantsoengordel, spoorzone en nieuwere wijken liggen als verschillende hoofdstukken naast elkaar.
Het Utrechts Archief · CC0
1900De stad groeit
Het spoor
veranderde de schaal.
Vanaf de negentiende eeuw werd Amersfoort steeds sterker een knooppunt. Spoor, bedrijvigheid en garnizoen trokken de stad buiten haar historische ringen.
03 — Groen
De stad ademt tussen haar ringen.
De plantsoengordel rond de oude kern maakt de verdwenen verdedigingswerken nog voelbaar. Iets verderop ligt Park Randenbroek: water, oude bomen en landgoedsfeer op korte afstand van het centrum.
Foto: Kasteelbeer · CC BY-SA 3.0 NL · Wikimedia Commons
04 — Plekken
Amersfoort in
acht beelden.
01
Stadszicht
Poorten, torens en daken in één blik.
MelvinvdC · CC BY-SA 3.0
02
Onze Lieve Vrouwetoren
De Lange Jan boven de binnenstad.
Johan Bakker · CC BY-SA 3.0 NL
03
Muurhuizen
Wonen op de lijn van de eerste stadsmuur.
John Boers · CC BY-SA 3.0 NL
04
Monnikendam
Een waterpoort als overgang naar het plantsoen.
Bokkema · CC BY-SA 3.0
05
Kamperbinnenpoort
Een tastbaar restant van de eerste omwalling.
Zairon · CC BY-SA 4.0
06
Kleine Koppel
Industrie, haven en nieuwe stad aan de Eem.
Vroegje · CC BY-SA 4.0
07
Sint-Joriskerk
Het historische hart aan de Hof.
MelvinvdC · CC BY-SA 3.0
08
Mondriaanhuis
Het geboortehuis van Piet Mondriaan.
Ciell · CC BY-SA 2.5Tussen de regels
“De oude muur verdween, maar zijn lijn bleef in de stad staan.”
Langs de Muurhuizen kun je de eerste omwalling nog volgen zonder dat de muur zelf er staat. Huizen namen vanaf de late middeleeuwen letterlijk zijn plek in.
De stad op papier
Ringen die je nog herkent.
Op deze kaart uit 1865 ligt de oude stad als een heldere vorm in het landschap. De grachten, poorten en stratenstructuur zijn vandaag nog verrassend goed terug te lezen.
J. Kuyper · 1865 · publiek domein
05 — Sport
Op het veld.
In de stad.
Amersfoort heeft een breed verenigingsleven. Hockey is opvallend groot, maar de stad beweegt net zo goed op rugbyvelden, atletiekbanen en voetbalparken.
HOCKEY · SINDS 1912
AMHCAMERSFOORT
AMHC is al sinds 1912 onderdeel van de stad en telt ruim 1.300 leden. Daarmee noemt de club zichzelf de grootste sportvereniging van Amersfoort. Van jeugd en breedtesport tot prestatieteams: het complex aan de Barchman Wuytierslaan is een echte sportplek van de stad.
CJVV, VVZA & meer
Voetbal leeft verspreid door de stad, bij onder meer CJVV, VVZA, ASC Nieuwland, AFC Quick en clubs in Hoogland en Hooglanderveen.
RC Eemland
Op de Bokkeduinen speelt Rugby Club Eemland, opgericht in 1977 en uitgegroeid tot een grote regionale rugbyclub.
Altis
In Park Schothorst is Altis thuis: van baanatletiek en hardlopen tot wandelen en aangepast sporten.
HC Eemvallei
Naast AMHC heeft Amersfoort met HC Eemvallei nog een grote hockeyvereniging en een brede hockeycultuur.
06 — Karakter
Niet één
Amersfoort.
KEIEEMPOORTENMONDRIAANRINGENSPOORGROEN033
07 — Bijzonder
7157
KILO STADSVERHAAL
Een kei werd identiteit.
De Amersfoortse Kei werd in de zeventiende eeuw naar de stad gesleept na een weddenschap. Wat ooit bedoeld was als grap groeide uit tot een geuzennaam: Keistad.
08 — Ontdekken
10 plekken die
je moet zien.
Niet alleen de bekende iconen, maar juist plekken waar een andere laag van Amersfoort zichtbaar wordt.
Armen de Poth
Een stil hofje met eeuwenoude liefdadigheidsgeschiedenis, vlak buiten de drukste looproutes.
Monnikendam
Loop niet alleen langs de poort: bekijk hoe water, plantsoen en oude verdedigingslijn hier samenkomen.
De Wagenwerkplaats
Spoorerfgoed achter het station, met lange hallen, rails en een heel andere schaal dan de binnenstad.
Park Randenbroek
Een oud landgoedpark met water, lanen en verrassend veel rust dichtbij het centrum.
Kleine Koppel
Volg de Eem langs industrieel erfgoed, haven en nieuw stedelijk leven.
Tinnenburg
Een klein maar betekenisvol restant aan de zuidkant van de oude binnenstad.
De Nieuwe Stad
Oud fabrieksterrein dat nu ruimte biedt aan makers, horeca en creatieve bedrijvigheid.
Bergkwartier
Dwaal door lommerrijke straten en ontdek een heel andere, hoger gelegen Amersfoortse stadslaag.
Kattenbroek
Architectuurwijk vol ideeën, kamers en verrassende zichtlijnen — gebouwd als stadsverhaal.
Plantsoengordel
Loop de groene ring waar ooit grote delen van de tweede stadsmuur stonden.
09 — Wist je dat?
Twaalf keer
anders kijken.
Twaalf korte verhalen die samen iets vertellen over de vorm, geschiedenis en eigenaardigheden van Amersfoort.
Sinds 1259
In 1259 kreeg Amersfoort stadsrechten.
Een voorde in de Amer
De naam verwijst waarschijnlijk naar een doorwaadbare plek in de Amer, de latere Eem.
1028
Amersfoort duikt voor het eerst op in een document uit 1028.
Muurhuizen
De Muurhuizen volgen grotendeels de lijn van de eerste middeleeuwse stadsmuur.
Land én water
De Koppelpoort combineert een landpoort en waterpoort en is daarin uniek in Nederland.
Mirakel van 1444
Een Mariamirakel maakte Amersfoort in de vijftiende eeuw tot bedevaartsstad.
98 meter
De Onze Lieve Vrouwetoren is bijna honderd meter hoog en bepaalt de skyline.
Bier, textiel, tabak
Deze bedrijfstakken speelden eeuwenlang een belangrijke rol in de lokale economie.
Mondriaan
Piet Mondriaan werd in Amersfoort geboren; zijn geboortehuis is nu museum.
Keistad
Een uit de kluiten gewassen zwerfkei groeide uit tot één van de bekendste stadsverhalen.
Stad van verbindingen
Spoor en garnizoen gaven Amersfoort in de negentiende eeuw een nieuwe schaal en betekenis.
Van muur naar plantsoen
Op delen van de oude verdedigingswerken ontstond een groene gordel rond de binnenstad.
DIT IS